را گرفت و در زندان افكند و نامه‌اى به يزيد نوشت و از او اجازت خواست تا ابن مفرع را به قتل رساند . يزيد ، عبيد اللّه را از كشتن ابن مفرغ بترسانيد امّا به او اجازه داد او را زندان كند و شكنجه دهد تا ادب شود . عبيد اللّه فرمان داد به او شرابى كه آميخته به شبرم « 1 » بود بخورانند و هم بر جامهء او تغوّط كنند و با همين كيفيّت او را در بازارهاى بصره بگردانند . مردم از او پرسيدند اين چيست ؛ يعنى چيست ؟ گفت : « نبيذ است ، عصارات زبيب است ، سميه روسفيد است » . « 2 » و آن‌قدر او را گرداندند و زجر دادند كه عبيد اللّه ترسيد مبادا بميرد آنگاه فرمان داد او را بشويند و او را شستند . ابن مفرغ گفت : يغسل الماء ما فعلت و قولى * راسخ منك فى العظام البوالى يعنى : « آب ، چيزى را كه تو آلوده كردى شست و از ميان برد و سخن من در تو تا استخوانت هرچند بپوسد نفوذ دارد و از ميان نرود » . و اخبار و اشعار او در هجو خاندان زياد بسيار است و در سال 69 درگذشت . مفضّل : بر وزن مشدّد نام ابو عبد اللّه مفضّل بن عمر جعفى است در شمار محدّثان اماميّه و از اصحاب امام جعفر صادق عليه السّلام و صاحب كتاب يوم و ليله و كتاب علل الشرائع و كتاب ما افترض اللّه على الجوارح من الايمان و كتاب به دو الخلق و الحث على الاعتبار . و اين مفضّل همان است كه كتاب توحيد مفضّل را از امام صادق عليه السّلام نقل كرد و ابو المفضّل كنيت محمّد بن عبد اللّه بن محمّد شيبانى كوفى است كه در طلب حديث سفرها كرد و كتابها نوشت و در سال 377 درگذشت . « 3 » مفلح : بر وزن مرشد به معنى رستگار نام مفلح ابن حسين است كه در حميرى گذشت و نام نياى ظهير الدّين ابو اسحاق ابراهيم بن علىّ بن عبد العالى كركى است كه به ابن مفلح مشهور است در شمار فقيهان اماميّه و متعبّدان و خطّش نيكو بود و قرآنى به خطّ خود نوشت .

--> ( 1 ) - شبرم بر وزن قنفذ گياهى است كه در بوستانها رويد ، برگ آن شبيه به طرخون و دانهء آن شبيه به عدس است و به فارسى آن را گاو كشك گويند گياهى است سمّى مقدار كم آن كشندهء انسان نيست و گويند : « اگر گاو آن را بخورد بميرد » . ( مؤلّف ) . ( 2 ) - اين كلمات فارسى است ، نهايت جيم فارسى را به جيم عربى و دال را به ذال و باى فارسى را به فا بدل كرده‌اند و از اين سخن دانسته شود كه تا آن تاريخ در بصره ، به زبان فارسى تكلّم مىنمودند نهايت كم ( مؤلّف ) . ( 3 ) - و نيز مفضّل بن محمّد بن مسعر بن محمّد تنوخى با كنيت ابو المحاسن در شمار اديبان و فقيهان و نحويان از مردم معرّة النعمان و معتزلى بود نيابت قضاى دمشق را داشت و نيز عهده‌دار قضاى بعلبك بود . از اوست : كتاب الرد على الشافعى و كتاب تاريخ النحاة متوفّى 442 ( معجم الأدباء : 19 / 164 ) . و نيز مفضّل بن سلمة بن عاصم با كنيت ابو طالب در شمار لغويان به مذهب كوفيان است . صاحب كتاب البارع در علم لغت و كتاب ضياء القلوب فى معانى القرآن و غريبه و مشكله و كتاب معانى القرآن . كتاب الاشتقاق و كتاب الفاخر فيما يلحن فيه العامّة و كتاب الرد على الخليل و اصلاح ما فى كتاب العين من الغلظ و المحال و التصحيف و كتاب العطر و اجناسه و نيز ديوان زيادة بن زيد الصمد القشيرى را گردآورى كرد . پدر ابو طالب ابو محمّد سلمة بن عاصم نيز در شمار اديبان نحويان و شاگرد فرّاء بود ( الأعلام / زركلى : 7 / 279 ) . و نيز مفضّل بن مسعود تنوخى حنفى مكنّى به ابو المحاسن در شمار علماى قرن پنجم هجرى است صاحب كتاب التنبيه فى الرد الشافعى فيما خالف النصوص و البيان عن الفصل فى الاشربة بين الحلال و الحرام ( كشف الظنون : 1 / 493 ) .